الباب الثّالث: اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبران
بخش ۱ - اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبرانخیرالکلام بعد کلام الملک العلّام فضیلة محمّدالنّبی المختار علیه‌السّلام، قال‌الله تعالی: انّ‌الله و ملائکته یصلّون علی النّبی یا ایهاالذین آمنوا صلواة علیه و سلموا تسلیما، و قال ایضا: انا ارسلناک شاهدا و مبشرا و نذیرا و داعیا الی‌الله باذنه و سراجا و منیرا، و قال‌الله تعالی: و ما ارسلناک الّا رحمة للعالمین، و قال النبی علیه‌السلام: انّا اوّل الانبیاء خلقا و آخرهم بعثا، و قال علیه‌السّلام: انا خاتم الانبیاء و لانبیّ بعدی و قال علیه‌السّلام: کنت نبیّا و ادم بین‌الماء والطین، و قال صلّی‌الله علیه و سلم حکایة عن‌الله سبحانه و تعالی انّه قال عزّوجل خطاباً له: لولاک لما خلقت الافلاک، و قال علیه‌السّلام انا سیّد ولد آدم ولافخر، و آدم و من دونه تحت لوائی یوم‌القیمة ولافخر.بخش ۲ - اندر بدایت کمال نبوّتآدم و آنکه شمّت جان داشتبخش ۳ - اندر کرامت نبوّتگر ملک دیو شد گه آدمبخش ۴ - در ذکر آنکه پیغمبر ما رحمةً للعالمین استزحمت آب و گِل در این عالمبخش ۵ - در صفت معراجشبر نهاده ز بهر تاج قدمبخش ۶ - ذکر تفضیل پیغمبر ما علیه‌السّلام بر سایر انبیاءاز همه انبیا چو بخشش رببخش ۷ - فی اتباعه صلوات الله علیهخرد و جام او به هر دو سرایبخش ۸ - اندر گشادن دل ویسینهٔ او گشاد روح نخستبخش ۹ - ذکر تفضیلشنور کز خلق او مؤثّر شدبخش ۱۰ - در تفسیر وما ارسلناک الّا رحمة‌للعالمینچون تو بیماری از هوا و هوسبخش ۱۱ - اندر درود دادن بر او و آل او صلّی‌الله علیه‌وسلّمتا به حشر ای دل ار ثنا گفتیبخش ۱۲ - اندر ترجیح او بر پیغمبران علیه و علیهم‌السلامانبیا ز آسمان پیاده شدندبخش ۱۳ - اندر صفات پیغامبر علیه‌السلامبرده بر بام آسمان رختشبخش ۱۴ - صفت بعث و ارسال وی علیه‌السّلاماز خدای آمده بر جانتبخش ۱۵ - صفت هفت اخترزحلش زیر پای کرده نثاربخش ۱۶ - ذکر آفرینش و مرتبه و حسن خلق وی صلواة الله علیهعندلیبان باغ آن خوشبویبخش ۱۷ - فی فضیلته علیه‌السلام علی جبرئیل و سائر الانبیاء علیهم‌السلامشب معراج چون به حضرت رفتبخش ۱۸ - ستایش ابوبکر صدیق رضی‌الله عنهذکر ابی‌بکر الصدیق الاطهر الشیخ الاکبر الوزیر الانور الضجیع الاقمّر العتیق الازهر الصاحب فی‌الغار المؤتمن فی‌الشدائد والاسرار المنفق لرسول‌الله اربعین الف دینار حبیب حبیب‌الملک الجبار الذی انزل الله تعالی فی‌شأنه: والذی جاء بالصدق و صدّق به اولئک هم‌المتقون، و قال النّبی صلّی‌الله علیه و سلم: هذا سید کهول اهل الجنّة من‌الاولین والآخرین الاالنبیین والمرسلین، و قال علیه‌السلام: انت عتیق‌الله من‌النار فسمی عتیقا، و سئل الجنید عن قول النبی صلی‌الله علیه و آله و سلم لابی بکر: انت عتیق‌الله من‌النار لم سمی عتیقا قال: لانه عتیق من مشاهدة الکونین لایشاهد مع‌الله غیرالله، و قال علیه‌السلام: لو وزن ایمان ابی‌بکر بایمان اهل الارض لرجح، و قال علیه‌السلام: لاتبک یا ابابکر ان من امّن‌الناس علی ماله و صحبته ابابکر و قال عم: ولو کنت متخذا من امتی خلیلا لاتخذت ابابکر خلیلا ولکن مودّة الاسلام و اخوّته، ولایبقی فی‌المسجد باب الا سد الا باب ابی‌بکر، و قال حسّان‌بن ثابت فی‌النبی و ابی‌بکر و عمر علیه‌السلام و رضی‌الله عنهما.بخش ۱۹ - فی تخصیص ابی‌بکر علی کافّة الناسدل احمد ز کون بود نقطبخش ۲۰ - فی قربته و حق صحبته مع رسول‌اللّٰهچون زدی کوس شرع روح امینبخش ۲۱ - ستایش امیرالمؤمنین عمر الفاروق رضی اللّٰه عنهذکر امیرالمؤمنین ابی حفض عمربن الخطاب المذکور بأفضل الخطاب الحاوی للثواب الماحی للعقاب الذی فرق بین الحق و الباطل و القتیل و القاتل الذی انزل اللّٰه تعالی فی شأنه: یا ایها النبی حسبک اللّٰه و من اتبعک من المؤمنین یعنی عمر رضی اللّٰه عنه و قال النبی صلّی اللّٰه علیه و سلم: عمر سراج اهل الجنة و لو کان بعدی نبیّاً لکان عمر، و قال علیه‌السلام: ان الشیطان لیفرّ من ظل عمر، من احب عمر امن الخطر من احب عمر فقد اوضح الطریق، و قال: انا مدینة العدل و عمر بابها.بخش ۲۲ - در عدل وی رضی‌اللّٰه عنهعدل او بود با قضا همبربخش ۲۳ - ستایش امیرالمؤمنین عثمان رضی‌اللّٰه عنهذکر الشهید القتیل المظلوم ابی عمر عثمان‌بن عفان ذی‌النورین المکرم فی‌المنزلین ختن رسول‌اللّٰه صلی‌اللّٰه علیه و سلّم باثنتین ام کلثوم و رقیة المبارکتین الکریمتین جامع القرآن الشاهد یوم‌التقی الجمعان الذی انزل‌اللّٰه سبحانه و تعالی فی شانه: امّن هو قانت آناء اللیل ساجدا و قائما یحذر الآخرة و یرجو رحمة ربّه، و قال النبی صلی‌اللّٰه علیه و سلّم فی حقه: عین‌الایمان عثمان‌بن عفان مجهز جیش‌العسرة، و قال ایضاً صلوات‌اللّٰه و سلامه علیه حکایة عن‌اللّٰه تعالی: استحییت من عثمان‌بن عفان، و قال الحیاء من الایمان و عثمان عین الحیاء، و قال علیه‌السّلام انا مدینة الحیاء و عثمان بابها.بخش ۲۴ - ستایش امیرالمؤمنین علی‌بن ابیطالب علیه‌السّلامذکر زوج‌البتول و ابن عم الرسول ابی‌الحسن والحسین المبارز الکرّار غیرالفرّار غالب الجیش العرمرم الجرّار سیدالمهاجرین والانصار، قال النّبی من احبّ علیّاً فقد استمسک بالعروة الوثقی الذی انزل‌اللّٰه تعالی فی شأنه: انما ولیکم اللّٰه و رسوله والذین آمنوا الذین یقیمون‌الصلوة و یؤتون الزکوة و هم راکعون، و قال‌اللّٰه تعالی: و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیراً و قال علیه‌السلام یا علی انت منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لانبی بعدی، و قال صلی‌اللّٰه علیه و سلم: اللهم و الِ من والاه و عادِ من عاداه و انصر من نصره واخذل من خذله: و قال: من کنت مولاه فعلی مولاه، و قال جابربن عبداللّٰه الانصاری رضی‌اللّٰه عنهما: دخلت عایشة رضی‌اللّٰه عنها و هن ابیها علی‌النبی صلی‌اللّٰه علیه و سلم فقال یا عایشة ما تقولین فی‌امیرالمؤمنین علی‌بن ابیطالب صلواة‌اللّٰه علیه فاطرقت ملیاثم رفعت راسها فقالت بیتین:بخش ۲۵ - صفت جنگ جَملدر جمل چون معاویه بگریختبخش ۲۶ - صفت حرب صفّین و کشته شدن عمّار یاسر رضی اللّٰه عنهروز صفّین چو حرب در پیوستبخش ۲۷ - قصهٔ قتل امیرالمؤمنین علی‌بن ابیطالب علیه‌السّلامپسرِ ملجم آن سگ بد دینبخش ۲۸ - فی مذمّة اعدائه و حسّادهخالِ ما بود خصم او حالیبخش ۲۹ - در ستایش امام حسن و امام حسین رضی‌اللّٰه عنهمافی فضیلة امیرین العادلین والسبطین قرتی العینین سیدا شباب اهل الجنّة الحسن والحسین رضوان‌اللّٰه علیهما، قال النبی صلی‌اللّٰه علیه و سلّم: اولادنا اکبادنا فان عاشوا حزنونا وان ماتوا قتلونا، و قال ایضا صلی‌اللّٰه علیه و آله و سلّم: نعم الراکب و نعم الجمل و ابوهما خیرٌ منهما رضی‌اللّٰه عنهما و عن والدیهما.بخش ۳۰ - در فضیلت امیرالمؤمنین حسن‌بن علی علیه‌السّلام ذکر الحسن یذهب الحزنبوعلی آنکه در مشام ولیبخش ۳۱ - سبب قتل امیرالمؤمنین حسن‌بن علی علیه‌السّلامکرد خصمان برو جهان فراخبخش ۳۲ - در مناقب امیرالمؤمنین حسین‌بن علی علیهماالسّلامذکر الحسین یضئی العینین سلالة الانبیاء و ولدالاصفیا والاولیاء والاوصیاء و شهید الکربلاء و قرّة عین المصطفی، بضعة المرتضی و کبد فاطمة‌الزهراء رضی‌اللّٰه عنه و عن‌والدیه، قال‌اللّٰه سبحانه و تعالی عزّ من قائل فی‌محکم کتابه: ان‌الذین یؤذون‌اللّٰه و رسوله لعنهم اللّٰه فی‌الدنیا والآخرة واعدّ لهم عذاباً مهیناً و اولئک هم‌الخاسرون، و قال النّبی علیه‌السّلام: ترکت کتاب‌اللّٰه و عترتی فاخبر ان و عداللّٰه حق.بخش ۳۳ - صفت قتل حسین‌بن علی علیه‌السّلام به اشارهٔ یزید علیه اللعنةدشمنان قصد جان او کردندبخش ۳۴ - در صفت کربلا و نسیم مشهد معظّمحبّذا کربلا و آن تعظیمبخش ۳۵ - التّمثّل فی الاشتیاق الی المشهد المعظّم؛ المرأة الصّالحة خیرٌ من الف رجلٍ سوءٍبود در شهر کوفه پیرزنیبخش ۳۶ - صفة اصرار الاعداء والباغین لعنهم‌اللّٰهآدمی چون بداشت دست از صیتبخش ۳۷ - ستایش امام ابوحنیفه رضی‌اللّٰه عنهذکر الامامین الهادیین ابی‌حنیفة نعمان‌بن ثابت الکوفی و محمدبن ادریس الشافعی رحمة‌اللّٰه علیهما. فی مناقب الامام الاعظم الزاهد مفتاح الشریعة کنوز الذریعة نظام‌الدّین قوام‌الاسلام ابی حنیفة نعمان‌بن ثابت الکوفی رحمة‌اللّٰه علیه، ذکرالنعمان صون عن‌الحرمان، قال الشافعی رضی‌اللّٰه عنه: الفقهاء کلّهم عیال ابی‌حنیفة رحمة‌اللّٰه.بخش ۳۸ - ستایش امام شافعی رضی‌اللّٰه عنهذکر الامام العالم العارف جمال‌الدّین کمال الاسلام مفتی الشرق والغرب سیّدالعلماء والفقهاء مفتاح الشریعة سراج‌السنّه کنوز الاحادیث ابی‌عبداللّٰه محمّدبن ادریس شافعی رحمة‌اللّٰه علیه.بخش ۳۹ - فی مناقبهما رحمة‌اللّٰه علیهماهر دو همراه راه دین بودندبخش ۴۰ - فی مذمّة اهل التّعصّب و نصیحة الفریقین وفّقهما اللّٰه تعالیهیچ را در جهان ز علم و ز ظنبخش ۴۱ - فصل فی‌الزّهد والحکمة والموعظة والنصیحةعزمت از حضرت نبی و علیستبخش ۴۲ - فی‌الرائحة الکریهة علی غیبة اخ المسلمگفت روزی مرید خود را پیربخش ۴۳ - التمثیل فی‌المجاهدةگفت روزی مرید با پیریبخش ۴۴ - فی‌الاجتهاد و طلب‌التقویعبداللّٰه رواحه یارِ رسولبخش ۴۵ - التمثیل فی‌التّقوی، سؤال موسی علیه‌السّلام عنّ‌اللّٰه عزّ وجل قال ای شیء خلقت افضل من‌الاشیاءدر مناجات با خدا موسیبخش ۴۶ - الجهل داءٌ بلا دواءٍ والحمقُ حفرةٌ بلا عُمقٍداعیانی که زادهٔ زمنندبخش ۴۷ - التمثیل فی اَصحابِ الغَفلةِ والجُهّالیافت آیینه زنگیی در راهبخش ۴۸ - التّمثیل فی نظرالسّوء واحوال الدّنیامثلت همچو مرد در کشتی استبخش ۴۹ - اندر مذمّت علماعلم داری عمل نه، دان که خریبخش ۵۰ - ستایش علم و عالم و طلب علمعلم با کار سودمند بُوَد