بخش ۴۶ - اندر نکوهش شکم خواری و بسیار خوردن
اوّلین بند در رهِ آدمبود نای گلو و طبل شکم
مهترین بند هست نای گلوکُندت طبلِ بطن شش پهلو
طبل و نایست اصل فتنه و شرهردو بگذار خور و خود بگذر
هرکش امروز قبله مطبخ شددانکه فرداش جای دوزخ شد
کادمی را درین کهن برزخهم ز مطبخ دریست در دوزخ
گر همی نام معده خم نکنیکم طرق تا طریق گم نکنی
شره جانور چو کار آمدتا نیاید مراد نار آمد
چون سگ و گربه آب شرم بردتا ز خلق آب و نان گرم برد
کم خورش تخم شر و بطنت نیستهرکجا بطنت است فطنت نیست
کم خورش مرد کردنی باشدمرگ دونان ز خوردنی باشد
بهر کم خوردنست و بیآبیذهن هندو و نطق اعرابی
این بُوَد زیرک آن نباشد غمراین نه بیمار و آن نه کوته عمر
چون خوری بیش پیل باشی توکم خوری جبرئیل باشی تو
کم خوری ذهن و فطنت و تمییزپرخوری تخم خواب و آلت تیز
خفّت زادِ راهب اندر دَیْرداردش در صفای خاطر خیر
هرکه بسیار خوار باشد اودانکه بسیار خوار باشد او
باز هر عاقلی که کم خوارستبحقیقت بدان که کم خوارست
منتجب کی شود به علم قریبجز به بطن خفیف و قلب رقیب
فخ شده شهوت و دل تو بر اوخانه پر دزد و کور مانده در او
خور اندک فزون کند حلمتخورِ بسیار کم کند علمت
غذی عقل عالمان حلمستجامهٔ جان زیرکان علمست
هرکرا علم و حلم نبود یارمر ورا در جهان به مرد مدار
که نبافند خود خردمندانجامهٔ تن ز رشتهٔ دندان
گوشت بر گاوِ ورزه نیکوترزینت مرد دانشست و هنر
باش کم خوار تا بمانی دیرکه اجل گرسنه است و قوتش سیر
باش کم خوار تا شوی با برگبگرفتی شکم ببینی مرگ
اصل دانش بود ز کم خوردنمرد پرخوار اصل آزردن
جانت از لقمهای گِرد راحتچون دو لقمه خوری بُوَد آفت
خورده بسیار مردم کم دانبه یکی قی بمرده چون حمدان
گنده گردد سرای و خانه ازومعده کون گردد و بهانه ازو
گر نبایدت چهره چون گل زردگرد افراط اکل بیش مگرد
گر بخوردن شوی ز روح بعیدکُشتهٔ دوزخی بوی نه شهید
روی بسیارخوار بینورستکر گلوبنده خواجگی دورست
مکن از دود شمع بیخردانکاسهٔ سر بسان سوخته دان
آب و نان خواستن ز سفلهٔ زشتچون دمیده بُوَد به خاک انگِشت
لقمهای گر کنی ز خوردن بیشهیضه آرد کلید گلخن پیش
هاضمه چون بدو نپردازداز گلو گلخنی دگر سازد
باده چون باد در جهان افگندهیضه بیکار بر دهان افگند
مرد و زن را که حرص و کون و گلوستنامشان کدخدا و کدبانوست
صحّت تن بودت در پرهیزاز سرِ امتلا سبک برخیز
همچو ماه دو پیکر از تک و پویدربهدر هر دوان و رویبهروی