شمارهٔ ٨١ - قصیده در مدح

وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه: ر۳۵ بیت

زهی حیران ز قد و خط و دندان و لب دلبربباغ و راغ سرو و گل ببحر و کان در و گوهر

شود خادم لب و دندان و روی و موی آن مه راگهی یاقوت و گه گوهر گهی کافور و گه عنبر

نباشد چون بر و بالا و موی و روی او هرگزبر نسرین قد طوبی شب مظلم مه انور

مدام از ساعد و انگشت و گوش و گردنش باشدفروغ یاره و خاتم بهاء حلقه و زیور

کند یاقوت و در و دود و اخگر در جهان پیدالبش یاقوت و در دندان خطش دود و رخش اخگر

لب و دندان معشوق و سرشک و چهره عاشقیکی لعل و دگر گوهر سیم سیماب و چارم زر

از آنزلف و لب نوشین وز آن رخسار و چشم خوشبنفشه تیره می در خوی سمن حیران خجل عنبر

ز عکس چشم و دندان و رخ و میگون لبش خیزدزبر و بحر جزع و در زخار و نی گل و شکر

دهد رخسار و چشم و قامت و میگون لب جاناننشان از جنت واز حور و از طوبی و از کوثر

ز موی و روی و بالا و بر او گر نشان خواهیسمن مویست و سنبل روی و سرو آسا و نسرین بر

تو گوئی طوطی و کبک و همایست او و طاووس استشکر گفتار و خوش رفتار فرخ فال و خوش منظر

بنا گوش و سر زلفش رخ خوب و خط سبزشبصورت شمع و پروانه بمعنی آب و نیلوفر

بسان لفظ و معنی و دوات و کلک دستورستلبش شیرین رخش روشن خطش مشکین میان لاغر

نظام الدین که قدر و ذات و کلک و تیغ او باشدفلک رتبت ملک سیرت قدر قدرت قضا پیکر

سلیمان وار و احمد سان و موسی شکل و عیسی دمخدیور خلق و نیکو خلق و کافی کف و جان پرور

ز حزم و عزم او بینم ز لطف و عنف او یابمنشان از خاک و از آب و اثر از باد و از آذر

بسان ابرو خورشید و بشکل رعد و گردونستگهر بخش و جهانگیر و بلند آوازه و سرور

بصدق و عدل آن سرور بعلم و حلم آن رهبرنه بوبکر و عمر بوده است و نه عثمان بجز حیدر

نیاید کار حلم و خشم و لطف وصیت او هرگزنه از خاک و نه از آتش نه از آب و نه از صرصر

ز گنجشک وز کبک و پشه و از مور با عدلشبترسد باشه و شاهین گریزد پیل و شیر نر

ز شرم لطف و عنف و فهم و رأیش تیره رخ گرددگهی ناهید و گاهی تیر و گه بهرام و گاهی خور

مدام اندر دل و طبع و دماغ و دست او باشدوفا ثابت کرم بیحد خرد راسخ سخا بی مر

ز بهر دست و پای و گوش و فرق دولتش زیبدمه نویاره گردون تخت و پروین قرص و مه افسر

سزد گر زهر و خون و آب و شاخ آهو از طبعششود تریاق و گردد مشک و بندد در و آرد بر

زمین و ذره و صحرا و دریا را اگر خواهداز آن هر دو سپهر و مهر سازد زین دو بحر و بر

ز عکس تیغ و خون خصم و گر دو حمله در رزمشهوا نیلی زمین گلگون کواکب کور و گردون کر

اگر رمح و سپر خواهد و گر خیل و حشم جویدبیابد از شهاب و ماه و از گردون و از اختر

ز بید و لاله و از غنچه و نی چشم خصمش رابروید تیغ و پیکان و بر آید نیزه و خنجر

بفرمان و بتمکین و بقدر و خوی خوش باشدقضا فرمان قدر مکنت فلک رفعت ملک مخبر

وجود پاک و قدرش را دماغ صاف و طبعش راملک داعی فلک چاکر خرد هادی کرم رهبر

جهاندارا ببزم و رزم و داد و مملکت گیریتوئی چون رستم و حاتم چو نوشروان و اسکندر

ترا در کار مهر و کین و در تزیین ملک و دینخرد باعث کرم نافع سعادت یار و حق یاور

ترا ابن یمین دائم بنطق و عقل و چشم و دلدعا گوی و رضا جوی و هنر بین و وفا گستر

ز برجیس و ز تیرو زهره و بهرام تا باشدفلک قاضی ملک منشی و بزم آرای و رزم آور

ز هند و ترک و چین و روم بادت بنده بیش از حدهمه چون رای و چون خاقان و چون فغفور و چون قیصر

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به وصف زیبایی‌های دلبر می‌پردازد، از ویژگی‌های ظاهری او مانند قد، خط، لب و دندانش می‌گوید و آن را به جواهرات و زیبایی‌های طبیعی مانند گل و سرو تشبیه می‌کند. معشوق او به قدری زیباست که هیچ کس نمی‌تواند با او مقایسه شود. او همچنین از صفات اخلاقی و شخصیت قهرمان خود، که به نظر می‌رسد یک پادشاه یا رهبری بزرگ باشد، یاد می‌کند و او را به خاطر عقل، شجاعت و کرامتش ستایش می‌کند. شاعر در نهایت از قدرت و نفوذ این شخصیت در جنگ و صلح و همچنین تأثیر او بر جهان و مردم سخن می‌گوید.