بخش ۲۳ - اشارت به اخلاق ذمیمه و حسنه و تهذیب اخلاق سیئه بحسنه و آثار و اسرار آن و در بیان آنکه بهشت و دوزخ نتایج اعمال و اخلاق حسنه و سیئه است و این هر دو در دار دنیا با انسان است.
نیست مردم هر کرا خلق بدستدر حقیقت چون سباعست و ددست
صاحب خلق بد آمد همچو دیودایماً با خلق در مکرست و ریو
خلق بد ز افعال بد هم بدترستزانکه اصل هر بدی خلق بدست
خلق بد مردود دلا سازدتاز خدا و خلق دور اندازدت
خلق بد بیعقل و بیفن می کنددوستان را جمله دشمن می کند
سایۀ دوزخ چه باشد خلق بدخوی بد آمد به راه دوست سد
گر ز خوی بد کنی خود را بریره به خلق نیک انسانی بری
چون شوی پاک از همه اخلاق بداسلم الشیطان ترا گردد سند
هفت دوزخ خلق بد را شد مثالهشت جنت خلق نیکو را مآل
آتش دوزخ چه باشد ظلم و کیندیدۀ معنی گشا یک یک ببین
حرص و شهوت مار و مورست و سگسترهروان را کی درین معنی شک است
کبر و عجبت را پلنگ و شیر دانننگ و ناموس اژدهای بی امان
شد مثال مال دنیاوی حدثزانکه دنیا جیفه ای باشد عبث
روبه و خرگوش مکرست و حیلخودمثال بخل موشست و جعل
دان که میمون صورت تقلید بودنیست از تقلید کس را هیچ سود
خرس در معنی یقین الحاد بودصورت بی غیرتی خوکی نمود
یوز در معنی است خشم و بد دلیگربه حقد و کینه و بیحاصلی
اختفا را خارپشت آمد مثالصورت تشنیع و غیبت شد شغال
شد طمع گرگی از او می جو اماندان که کفتار است دزدی نهان
زینهار ای جان من از وی گریزآن زبانی چیست نفس پر ستیز
روح را از وی عذاب سرمد ستگر ز آتش صورت فعل بدست
مانع لذات روح قدسی استمالک دوزخ هوای نفسی است
گشت ز قوم و حمیم اندر جزاذکر و طاعتهای با روی و ریا
فاش گردد حسن و قبح حال توجنت و دوزخ بود اعمال تو
شد می ا ن هر دو منکر با نکیرچونکه روح و عقل شد ز ایشان اسیر
یا تو از اهل رشادی یا ضلالمی کنند از چند چیز از تو سئوال
تا که باطل را جدا سازد ز حقمی کنند آن جمله را معروض حق
می رسد از حق جزای هر عملصدق صادق را، دغایان را دغل
صورت عدلست میزان و صراطبر صراط حق گذر با احتیاط
انحراف از هر دو جان به دوزخستاعتدال اندر وسط چون برزخست
راه اوسط شو که شد خیر الامورتا رهی از دوزخ پر شر و شور
تا ن س ازی بر صراط حق عبورکی رسی در جنت و حور و قصور