باب چهارم
باب چهارممقام اول -اقسام عدالت و درجات عدولفصل سوم - عدالت سر منشا کمال و سعادتفصل چهارم - اتصاف مصلح به عدالتمقام دوممطلب اول - در بیان دو جنس رذیله و ضد آنهافصل پنجم - حکمت علم به حقایق اشیاستشرافت و فضیلت علمآداب و شروط تعلیم و تعلمفایده دوم - درجات علم از نظر شرافت و وجوب تحصیلدر تحصیل علم الهیاحتراز از معاصی سبب اعتقاد جازمتلقین ترجمه عقائد به اطفالوجوب عینی علم اخلاقعلم مقدمه عملمطلب دوم رذائلی که از جربزه و جهل ناشی می شوندیقین و اقل مراتب آنعلامات صاحب یقینمراتب یقینشرک و اقسام آنفصل - توحید و اقسام آنفصل - علائم ترقی در مراتب توحیدفصل - آشنائی با اسرار ملک و ملکوتصفت چهارم - خواطر نفسانی و وساوس شیطانیافکاری که دل را مشغول می کندفصل - اقسام الهام و وسوسه و علامات آنهافصل - مضرات وساوس شیطانی و خواطر نفسانیفصل - معالجه امراض نفسانیغفلت از خدا سبب وسوسه شیطانذکر قلبی مانع وساوس و خواطرچهار مرتبه ذکرفایده - کیفیت سد ابواب خواطر، و رفع وساوسفصل - خواطر و افکار نیکو و ستودهتدبر در آفرینش و صنع پروردگاردر عجایب خلقت پشه و زنبورقدرت نمائی حق در خلقت انسانتدبر در خلقت استخوان ها و رگهای بدناسرار و عجایب خلقت چشمدر عجایب خلقت گوشحکمتهای نهفته در صورت انسانعجایب دستگاه گوارشعجایب خلقت دل انساننگاهی به چگونگی خلقت دستها و انگشتانترکیب خلقت و آفرینش پاتمهیدات الهی جهت ورود انسان به دنیانقش قوه خیال و واهمه و عاقلهآیات آفاقی، مشاهده قدرت پروردگارعجایب کوههاانواع گیاهان و فوائد آنهادرختان و شکوفایی آنهااصناف حیواناتعجایب دریاهاتفکر در خلقت فضا و کرات آسمانیعظمت آسمانهاتفکر در اعمال و رفتار خودصفات مکر و حیلهمقام سیمترس و اقسام آنفصل - انواع ترس های ناپسندعلل ترس از مرگفصل - اطمینان قلب و طریقه تحصیل آنایمنی از مکر خدافصل اول - سبب ایمنی از مکر خدافصل دوم - خوف از خدا و انواع آنفصل سوم - مکروهاتی که سر منشأ خوف و ترس استترس از سوء عاقبتفصل چهارم - خوف از خدا عالی ترین درجه خوففصل پنجم - کیفیت تحصیل صفت خوف از خدافصل - علت نترسیدن از سوء خاتمهیأس و ناامیدی از رحمت خدافصل - رجاء و امیدواری به خداآیات و اخبار در فضیلت رجاءاموری که باعث نجات مومنان و امید گنهکاران استرجاء و امیدواری بدون طاعتفصل - خوف اصلح است یا رجاء؟فصل - طریقه تحصیل رجاءصفت چهارم - ضعف نفس و سستی آنفصل - قوت نفس و طریقه تحصیل آندون همتی و مذمت آنبی غیرتی و بی حمیتیفصل - غیرت در دین و ناموسغیرت در اولاد و تربیت اوغیرت در مالعجله و شتابزدگی و مذمت آنفصل - وقار و طمأنینهسوء ظن به خدا و خلقراه معالجه بدگمانی به خدا و خلقفصل - حسن ظن به خدا و خلقغضب و اسباب آنفصل - غضب مفرط و مفاسد آنفصل - معالجه غضبفصل - حلم و کظم غیظدر صدد انتقام بودن و مذمت آنفصل - عفو و بخشش و فضیلت آنصفت یازدهم - غلظت و درشتی در گفتار و کردارشرافت مدارا با مردمصفت دوازدهم - کج خلقیمعالجه کج خلقیصفت سیزدهم - عداوت و دشمنیمعالجه عداوت و دشمنیفصل - مذمت ضرب و شتم، فحش، لعن و طعننفرین به مسلمانصفت چهاردهم - عُجْب و مذمت آنفصل - معالجه بیماری عجبعلاج عجب به علم و دانشعلاج عجب به عبادت و طاعتعلاج عجب به ورع و تقوی و نحو اینهاعلاج عجب به حسب و نسبعلاج عجب به جمالعلاج عجب به مالعلاج عجب به قدرتعلاج عجب به جاه و منصبعلاج عجب به عقل و زیرکیفصل - شرافت شکسته نفسیصفت پانزدهم - کبر و تفاوت آن با عجبتجسم متکبرین در قیامتفصل - اقسام تکبر و درجات متکبرینفصل - راه معالجه تکبرفصل - نشانه های تکبر و تواضعفصل - تواضع و فروتنیفایده - مذموم بودن ذلت و خواریصفت شانزدهم - تفاخر و مذمت آنصفت هفدهم - بغی و سرکشیصفت هیجدهم - علاج خودستایی و تزکیه نفسصفت نوزدهم - عصبیتصفت بیستم - کتمان حقفصل - صفت انصافصفت بیست و یکم - قساوت و سنگدلی و علاج آنمقام چهارمفصل اول - مذمت شره و شکم پرستیثمرات گرسنگیمفاسد پیروی از شهوتفصل دوم - مذمت خمود و فواید نکاحفصل سوم - در بیان صفت نیکوی عفتمطلب دومفصل - حقیقت دنیا فی نفسهحقیقت دنیا در حق بندگانفصل - تقسیم دنیا به مذموم و غیر مذمومفصل - مذمت دنیا و بی ارزشی و بی اعتباری آنفصل - چیزهایی که دنیا را به آنها تشبیه کرده اندفصل - دنیای ممدوح و مذموماقسام آنچه در دنیا هستفصل - فقر و غنا و حالتهای آنهافصل - مذمت مال و مالداریمدح مال و ثروتفصل - مفاسد مال و ثروتفصل - طرق رهایی از مفاسد مالفصل - زهد و فضیلت آنزهد از دیدگاه آیات و روایاتفصل - درجات و اقسام زهدفایده - زاهد حقیقی و علائم اوصفت دوم - مفاسد غنا و بی نیازیفصل - فقر و اقسام آنفصل - فضیلت و شرافت فقرفصل - فضیلت فقیر صابر و راضی، بر غنی شاکر و سخیفقیر حریص و غنی حریصفصل - فرق بین فقیر و گدا و مذمت تکدیاقسام احتیاج هاصفت سوم - حرص و مفاسد آنفصل - ملکه قناعتفصل - راه معالجه صفت حرص، و تحصیل قناعتصفت چهارم - طمع و مفاسد آنفصل - شرافت استغنا و قطع طمعصفت پنجم - بخل و مذمت آنفصل - فضیلت سخاوتایثار، بالاترین مرتبه سخاوتفصل - علاج مرض بخلفصل - میانه روی در مصرف مالفصل - نکات و دقایق باطنی سخاوتاسرار وجوب زکاهدوم - آداب انفاقعلاج منت گذاشتن و ایذای فقیرفایده - آداب انفاق شوندهنفقه اهل و عیالصدقات مستحبهآداب مهمانی کردنآداب میهمانحق معلوم و حق حصادفضیلت و ثواب قرض دادنمهلت دادن به قرض دار یا حلال کردن اوخوردن مال حرامفصل - اموال حلال و حرام و مشتبه و درجات آنهافصل - فضیلت اجتناب از مال حرامفصل - مداخل مال حلالاصناف دزدان و گدایانخیانت و غدر در مالفرو رفتن در باطلتکلم به سخنان بیهودهفصل - فوائد خاموشی و ترک سخنان بیهودهمقام پنجمصفت حسد و مفاسد آنفایده - مراتب حسدفصل - موجبات حسدفایده - حسد ورزی هر صنفی به صنف خودمحبت دنیا منشأ همه اسباب حسدفصل - معالجه مرض حسد با علم و عملفایده - حسد مذموم و حرامفصل - مدح و فضیلت نصیحت و خیرخواهیاهانت و تحقیر نمودن بندگان خداتعظیم و احترام به بندگان خدااحترام به ساداتصفت سیم - ظلم و مفاسد آنپاسخ ظالم در روز قیامتاعانت به ظالم و راضی به فعل او شدنعدالت و فضیلت آنفواید دنیوی عدالتفصل - آثار و لوازم عدالتفصل - معالجه ستمکاری و تحصیل ملکه عدالتترک اعانت مسلمین و عدم اهتمام در امور ایشانفصل - اهتمام در قضای حوائج مسلمینکوتاهی و مسامحه در امر به معروف و نهی از منکرفصل - اهتمام در امر به معروف و نهی از منکروجوب امر به معروف و نهی از منکر و شرایط آنشرایط امر و نهی شوندهفصل - مراتب امر به معروف و نهی از منکرفصل - مختصری از محرمات شایع در میان مردممذمت قهر کردن و دوری از برادران دینیفصل - فضیلت و ثواب آشتی و الفتصفت هفتم - قطع رحم و اسباب آنوجوب و فضیلت صله رحم و فواید آنصفت هشتم - عقوق والدین و مذمت آنفضیلت نیکی به والدینفصل - حقوق همسایگانصفت نهم - مذمت عیبجوئی کردنفضیلت عیب پوشی کردنچون برآید از بدان نیکی و از نیکان بدیمذمت فاش کردن راز مردمسخن چینی و نمامی و مفاسد آناعتنا نکردن به سخن چینصفت دوازدهم - افساد میان مردم و عقوبت آناصلاح میان مردم و فضل و ثواب آنصفت سیزدهم - شماتت کردنصفت چهاردهم - مراء و جدال و مخاصمهممدوح بودن خصومت در حق شرعیصفت پانزدهم - تمسخر و استهزاء کردنصفت شانزدهم - مزاح، شوخی و بذله گوییصفت هفدهم - معنی و حقیقت غیبتغیبت با غیرزبانشنونده غیبت نیز حکم غیبت کننده را داردفصل دوم - آیات و اخبار وارده در حرمت و مذمت غیبتفصل سوم - معالجه اجمالی غیبتمعالجه تفصیلی غیبتفصل پنجم - شرافت ستایش و مدح مسلمینصفت هیجدهم - دروغ گفتنمواضعی که دروغ گفتن در آنها جایز استتوریه کردندروغهای حرامی که مردم در آنها سهل انگارندفصل - اجتناب از کذب، و طریقه خلاصی از آندروغ گفتن مایه رسواییفصل - صدق و راستگوییدروغ در اعمال و رفتاردر اخلاق و مقامات دینفایده - مفاسد و آفات زبانخاموشی ضد آفات و مفاسد زبانصفت نوزدهم - حب جاه، شهرت، و ریاستفصل - آیات و روایات در مذمت حب جاه طلبیفصل - ریاست بی ضرر و ممدوحفصل - علاج علمی و عملی مرض حب جاه و ریاستمعالجه عملی حب جاهفصل - شرافت گمنامی و بی اعتباری در نظر مردمصفت بیستم - دوست داشتن مدح و ثنا، و کراهت بدنامیاسباب مدح و خوش آمدگوییفصل - معالجه حب مدح و ثناء و کراهت بدنامیمعالجه کراهت از مذمتصفت بیست و یکم - ریا و خودنمائیفصل - انواع و اقسام ریافصل - مفاسد اقسام ریا و احکام آنهافصل - علاج ریامعالجه عملی مرض ریافصل - اخلاصفصل - اخلاص از مقامات مقربین استصفت بیست و دوم - نفاق و دورویی، و مذمت آنموارد استثنا شده از نفاقصفت بیست و سوم - غرورفصل - طوایف اهل غرور، و اسباب غرور، و معالجه آنهاکفاره و صاحبان مذاهب فاسداهل فسق و معاصیغرور اهل علمغرور و اعظانمغرورترین از اهل عبادتاهل تصوف، و درویشانسلاطین و حکام و صاحبان قدرتاغنیا و مالدارانصفت بیست و چهارم - طول امل و اسباب آنفصل - قصر أمل و فواید آنطوایف مختلف مردم در رابطه با طول و قصر أملفصل - معالجه طول أملاصرار بر معاصی وعدم پشیمانی از آنفصل - توبه و پشیمانی و اسباب آنفصل - فضیلت توبهتوبه مقبول و شرایط آنفصل - اقسام توبه و بیان آنهاکمال توبه از نظر امیرالمومنین علی علیه السلامفایده - اجتناب از کبایر، کفاره گناهان صغیرهاسبابی که گناه صغیره را کبیره می کندفصل - اقسام توبه کنندگانفراموشی اعمال خود، و غفلت از محاسبهفصل - محاسبه و مراقبهفصل - عقل، تاجر راه آخرتکیفیت محاسبه نفسمطالعه احوال صالحانکراهت و تنفر طبعفصل - اسباب محبت و اقسام آنفصل - هیچ دلی از محبت خالی نیستفصل - محبت خدا بالاترین محبت هافصل - در فساد قول کسی که محبت خدا را فقط مواظبت بر طاعات می داندفصل - محبت خدا کامل ترین لذتهاستراههای لقاء و مشاهده و وصال حضرت حقفصل - طریق تحصیل محبت و معرفت خدافصل - علائم و آثار محبت خدافصل - حقیقت شوق به لقای خداحقیقت أنس با خدافصل - خلوت و عزلت و فواید آنفواید مخالطه با مردمفصل - آیات و اخباری که دلالت می کنند بر اینکه خدا بندگان خود را دوست داردفصل - پیرامون حب فی الله و بغض فی اللهصفت بیست و هشتم - اعتراض بر اراده و تقدیرات خدافصل - رضا بر قضا و مقدرات الهیفصل - رضا از ثمرات محبت استفصل - عدم منافات رضا با دعافصل - طریق تحصیل رضاصفت بیست و نهم - حزن و اندوه بر امور دنیوی و علاج آنصفت سی ام - مذمت بی اعتمادی به خدا و اعتماد به غیر خدافصل - توکل بر خدا و فضیلت آنفصل - تقسیم امور بندگانفصل - درجات توکلفصل - راه تحصیل صفت توکل و علامت حصول آنصفت سی و یکم - کفران نعمت و شکر نعمتفصل - فضیلت شکر نعمتفصل - شناخت اسباب کسب رضای خدافصل - شکر نعمت و کفران به اموری که در اختیار انسان استفصل - شناخت نعمتهای الهیفصل - فهمیدن و درک غذا قبل از خوردنفصل - رغبت آدمی به غذافصل - حکمتهای نهفته در دانه گندمفصل - طبقات و اصناف ملائکه و اعمال ایشانفصل - سبب تقصیر مردم در شکر گزاریفصل - طریقه تحصیل شکر حضرت باریصفت سی و دوم - جزع و بی تابیفصل - صبر و شکیباییفصل - صبر در حال رفاه و نعمتفصل - ثمراتی که بر صبر مترتب می شودفصل -اموری که طالب صبر باید مراعات نمایدصبر حضرت ایوب علیه السلامصفت سی و سوم - فسق و خروج از اطاعت خدا