بخش ۵ - در بیان مخالفت نفس اماره

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)۱۹ بیت

عاقل آن باشد که او شاکر بودو آنگهی بر نفس خود قادر بود

هر که خشم خود فرو خورد ای جوانباشد او از رستگاران جهان

آن بود ابلهترین مردمانکز پی نفس و هوا باشد دوان

وانگهی پندارد آن تاریک رایخواهد آمرزیدنش آخر خدای

گرچه درویشی بود سخت ای پسرهم ز درویشی نباشد خوبتر

هر که او را نفس سرکش رام شداز خردمندان نیکو نام شد

در ریاضت نفس بد را گوش مالتا نیندازد ترا اندر وبال

هر که خواهد تا سلامت ماند اواز جمیع خلق رو گرداند او

مردمان را سر بسر در خواب دانگشت بیدار آنکه او رفت از جهان

آنکه رنجاند ترا عذرش پذیرتا بیابی مغفرت بر وی مگیر

حق ندارد دوست خلق آزار رانیست این خصلت یکی دیندار را

از ستم هر کو دلی را ریش کردآن جراحت بر وجود خویش کرد

هر که در بند دل آزاری بوددر عقوبت کار او زاری بود

ای پسر قصد دل آزاری مکنوز خدای خویش بیزاری مکن

خاطر کس را مرنجان ای پسرورنه خوردی زخم بر جان ای پسر

گر همی خواهی که گردی معتبرنام مردم جز به نیکویی مبر

قوت نیکی نداری بد مکنبر وجود خود ستم بیحد مکن

رو زبان از غیبت مردم ببندتا نه بینی دست و پای خود به بند

هرکه از غیبت زبانش بسته نیستآن چنان کس از عقوبت رسته نیست

خلاصه

هوش مصنوعی: در این متن، نویسنده به اهمیت شکرگزاری و کنترل نفس اشاره می‌کند و می‌گوید انسان عاقل کسی است که شاکر باشد و بر نفس خود مسلط شود. او به جوانان توصیه می‌کند که خشم خود را فرو ببرند تا از رستگاران شوند و کسانی که به دنبال نفس و تمایلات خود می‌دوند، ابله‌ترین انسان‌ها هستند. نویسنده بر این نکته تأکید دارد که اگر کسی بخواهد در زندگی خود آرامش و سلامت بماند، باید از آزار دیگران دوری کند و عذر آنها را بپذیرد. او عدم آزار دیگران را یک ویژگی دیندارانه می‌داند و توصیه می‌کند که کسی نباید در بند دل‌آزاری باشد، چرا که این کار به خود آسیب می‌زند. همچنین به ضرورت کنترل زبان و پرهیز از غیبت اشاره می‌کند و می‌گوید که کسی که غیبت می‌کند، در حقیقت خود را به عذاب خواهند انداخت. در پایان، او بر نیکویی نام مردم تأکید می‌کند و می‌گوید انسان باید از انجام کارهای بد خودداری کند.