بخش ۲۰ - در تحقیق مقامات اهل سلوک

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)۴۰ بیت

مراد رهروان در فعل و طاعاتمقاماتست و اوقاتست و حالات

مقامات اختصاص خاص باشدکه صاحب وقت خاص الخاص باشد

چو صاحب حال گشت و مرتبت یافتورای فقر ذوق و مسکنت یافت

چو مسکین گشت و شد یکباره آزادبیارد از زمان و از مکان یاد

تصوف رو بحال او نهد رودشود حضرت ازو راضی و خوشنود

شود صاحب سخن اندر معانیبود قوتش چو آب زندگانی

ز خورد و گفت و خفت و کردو کارششود یکباره بیرون اختیارش

عدوی خسروان زو دفع گرددتمامت فتنه‌ها زو رفع گردد

برند ارواح قوت خود ز جودشبود آسایش خلق از وجودش

همه احوال او از اصل تا فرعبود مستحسن اندر ظاهر شرع

بود نادر چنین مرد یگانهبدو ناجی شوند اهل زمانه

نداند هیچکس از حیرت او راکه پوشد حق قبای غیرت او را

تمامت رهروان هفتادگانهببوسند خاکپایش عاشقانه

نباید پیش او چون و چرا گفتکه هر چیزی که او گوید خدا گفت

مقاماتش همه درجات گویدهمه اوقات از حالات گوید

خلافی نیست ای جان در مناجاتمیان رهروان اندر مقامات

مفصل نام هر یک گر بخوانییکایک را بحال خود بدانی

ولی در وقت و در حالت خبرهاستکه هر یک را درین معنی نظرهاست

بسی گفتند در اوقات و حالاتز سر خویشتن هر یک مقالات

بر من آن بود کان شاه گویدمن آن گویم که آن دلخواه گوید

بر او صاحب وقت آن زمان استکه بر وقت خودش حکمی روانست

چو همت بر زمان خود گماردهمان ساعت برنگ خود گذارد

نباشد هرگز او را انتظاریز بهر وقتی وز بهر کاری

هر آن کو انتظار وقت داردکه تا وقتش برنگ خود برارد

چو وقت اندر درون او اثر کردچو برقی زود از تیری گذر کرد

بیابد او ز وقت خویش ذوقیزیادت گرددش زان ذوق شوقی

دگر ره منتظر باشد همان راکه تا کی باز یابد آن زمان را

درین گفتن بسی سرها عیانستهمی گویم ته این معنی نهانست

همی دان هست صاحب حال آنکسکه بیند حالها از پیش و از پس

تمامت حال ز اول تا آخربود بر وی همه مکشوف و ظاهر

در آن حالت که او بودست در حالوقوفی باشدش بر جمله احوال

برون زین او نه صاحب حال باشدبود کز جملهٔ ابدال باشد

چو شرط اختصار آمد ز اولنمی‌گویم سخن‌های مطول

هر آن چیزی که او اصلست گفتمفروع هر یک اندر وی نهفتم

اگر اهلی تو و جویای آنیشود مکشوف بر تو این معانی

اگر ذوقی ازین معنی نداریحدیثم را همه بازی شماری

شناس این معانی هست مشکلکسی داند که باشد صاحب دل

سخن بنگر که ما را میکشد زورکه تا پیدا شود این راز مستور

چو اهل این معانی را ندیدمعنان این سخن با خود کشیدم

بجان و دل شنو هر دم ندا راسه فرقت دان تو اصحاب هدی را

خلاصه

هوش مصنوعی: این شعر درباره مقامات، اوقات و حالات رهروان در سیر و سلوک معنوی صحبت می‌کند. شاعر به تشریح ویژگی‌های خاص افرادی می‌پردازد که به مقام‌های بالایی دست یافته‌اند و در حقیقت، این افراد باید خاص و ممتاز باشند. نویسنده بیان می‌کند که زمانی که فرد به حالتی ویژه دست پیدا کند، از زنجیره‌های زمان و مکان آزاد می‌شود و به اوج آگاهی و درک دست می‌یابد. او همچنان بر این باور است که رهروان واقعی از فضایل و معنای عمیق زندگی آگاه‌اند و هیچ‌کس نمی‌تواند به درستی هوش و درک آنان را بشناسد. شاعر بیان می‌کند که صاحب حال هیچ‌گاه منتظر نمی‌ماند، بلکه به‌صورت طبیعی در لحظه زندگی می‌کند و درک دقیقی از حال و آینده دارد. نهایتاً، این شعر به این نکته اشاره می‌کند که برای درک عمیق معانی و حالتی که رهروان تجربه می‌کنند، باید دل و جان به این موضوعات سپرده شود و از خودیابی درون فاصله گرفت.