بخش ۴۶۸ - مراتب النفس

۲۱ بیت

تو را شرح دگر باشد مناسبهم از نفس و شئونش درمراتب

نباتی نفس کان رسم طبیعی استکمال اول از جسم طبیعی است

بسوی آنچه زو گردد تولدنماید تغذیه یابد تزاید

بپرس از نفس حیوانی که آن چیستکمال اول از جسم طبیعی است

ز حیث درک جزئیات واردتحرک بالاراده در موارد

بفهم نفس انسانی بجا ایستکمال اول از جسم طبیعی است

بسوی آن جهت کش در ظهوراتبود ادراک کلی در امورات

در آن افعال فکریه تدبربود او را بتکمیل تفکر

ز نفس ناطقه بشنو مجددکه آنهم جوهری باشد مجرد

ز حیث ماده نسبت بذاتشمجرد خوانده‌اند او را ثقاتش

تعلق باز او را اندر افعالفلک را خود نفوس است این بمنوال

پس ارشد نفس تحت‌الامرسا کنوز او دور اضطرابات معاین

شود زایل بکلی اضطرابشکه از شهوات بود آن انقلابش

خود آن بر مطمئنه گشت موسومکه هم بر اهل تحقیق است معلوم

نشد ور بر سکون تام فایضولی با نفس شهوانی معارض

بود یعنی بدفع آن مصممتعرض باشدش بروی دمادم

باین معنی یقین لوامه باشدپی دفع سواد جامعه باشد

نماید صاحب خود را ملامتز تقصیری که رفتش در اقامت

وگر یکباره ترک اعتراضشبود از جرم و نبود انقباضش

سوی شیطان و شهوات و دواعیبود بی‌مانعی پیوسته ساعی

مسمی دان که بر اماره گردیددل اندر دفع او بیچاره گردید

خلاصه

هوش مصنوعی: این متن به بررسی مراحل تکامل نفس انسان و نسبت آن با جسم طبیعی می‌پردازد. نویسنده ابتدا به نفس نباتی اشاره می‌کند که کمال آن از جسم طبیعی ناشی می‌شود و سپس به نفس حیوانی و ادراکات آن اشاره می‌کند. به تدریج موضوع به نفس ناطقه انسانی می‌رسد که از حیث جوهر مجرد است و وظیفه آن ادراک کلی و تفکر است. نویسنده به تفاوت‌های بین نفس‌های مختلف و چگونگی تأثیر شهوات و اضطرابات بر نفس انسان می‌پردازد. همچنین به نقش تفکر در آرامش و کمال نفس اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که اگر انسان از شهوات و افکار منفی دور شود، می‌تواند به حالت مطمئن و آرامش دست یابد. در نهایت، این متن به لزوم شناخت و مدیریت نفس اشاره دارد و تأکید می‌کند که انسان باید خود را از انزوای شهوات و دواعی دور کند.