بخش ۲۳ - توضیح

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)۱۹ بیت

ز من بنیوش هان اسرار دیگربطرز دیگر و گفتار دیگر

حکم را در پی توضیح تمییزمهیا شو که رحمت گشت سرریز

وجود کامل ما فیض عامستبخلق وجد او فوق التمامست

هزاران دور باید تا که مردیببیند روی قطبی یا که فردی

چو قطبی دم فروزد در معارفز دم پی میتوان بردن بعارف

که سلطان حقیقت بی نیازستولی این در بروی خلق بازست

بخدمت قامت همت علم کنچو کلک من سر خود را قدم کن

بپای اهل بینش خاک شو خاککه این پایت سری بخشد بافلاک

بتفسیر و بتوضیح و بتاء/ویلمهیا شو که آمد وحی جبریل

بود منطوق گفتار شریعتکه باشد علم رفتار طریقت

شریعت با طریقت هر دو منطوقحقیقت برترست از درک مخلوق

بود مسکوت اسرار حقیقتخرد حیران شد از کار حقیقت

حقیقت برتر از حد بیانستبیان بیکار شد وقت عیانست

عیانست آنکه ناپیدا و پیداستحقیقت در سر و سر سویداست

بود در جمله و از جمله بیرونزهی شاء/ن و زهی اسرار بیچون

شریعت را بدان و شرح کن سهلطریقت را مگو در نزد نااهل

حقیقت را بدان نیک ار کنی فاشهدف گردد بتیر طعن اوباش

به نتوان گفت نزد عام اسرارکه خاصان گفته اندی بر سر دار

که من با نامه و با خامه این رازنگویم نیستند این هر دو دمساز

خلاصه

هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بیان اسرار و معانی عمیق علم و حقیقت می‌پردازد. او تأکید می‌کند که حقیقت فراتر از درک عموم مردم است و نیاز به بینش و آگاهی ویژه‌ای دارد. شریعت و طریقت هر دو مسیرهایی هستند که به حقیقت منتهی می‌شوند، اما حقیقت خود بالاتر از هر بیان و توصیفی است. شاعر سپس به اهمیت یادگیری و خدمت به علم اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که باید در برابر اهل بینش تواضع کرد. او هشدار می‌دهد که اسرار حقیقت را نمی‌توان به عموم مردم بیان کرد، زیرا ممکن است این اسرار به سوء تفاهم‌ها و قضاوت‌های نادرست منجر شود. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که حقیقت در ذات خود ناپیداست و تنها افراد خاصی می‌توانند به درک درستی از آن دست یابند.