شمارهٔ ۲ - در مدح خاقان کبیر جلال الدین والدنیا شروان شاه اخستان

۱۲۹ بیت

خوش خوش به روی ساقیان دیدند خندان صبح راگوئی به عود سوخته شستند دندان صبح را

یا نخل بندی کرد شب، زان خوشهٔ پروین رطبکان صنعت نغز ای عجب کرده است خندان صبح را

گردون ز مشک و زعفران سازد حنوط اخترانبر سوک آن دامن تران درد گریبان صبح را

یا آه عاشق بود خود بر صبح سوزی نامزدکان تیر آتش پاش زد بدرید خفتان صبح را

کو ساقی دریاکشان، کو ساغر دریا نشانکز عکس آن گوهر فشان بینی صدف سان صبح را

دریاب عیش صبح دم تا نگذرد بگذر ز غمکانگه به عمری نیم دم دریافت نتوان صبح را

مرد از دو رنگی طاق به، این رنگ‌ها بر طاق نههم دور خود هم دور ده و انصاف بستان صبح را

با صبح خوش درکش عنان برجه رکاب می ستانکز کم حیاتی در جهان تنگ است میدان صبح را

بر روی صبح از ژاله خوی، خوی سرد بین بر روی ویگوئی زدش زنبور دی چون دید عریان صبح را

بستان ز ساقی جام زر، هم بر رخ ساقی بخوروقت دو صبح آن لعل‌تر در ده سه گردان صبح را

کیخسروانه جام می خون سیاوش رنگ ویچون آتش کاوس کی کرده زر افشان صبح را

از جرعه ریز شاه بین، بر خاک عقد عنبرینگوئی بدان عنبر زمین آلود دامان صبح را

فرمان ده اسلامیان، دارای دوران اخستانعادلتر از بهرامیان، پرویز ایران اخستان

نزل صباحی پیش خوان تا حور برخوان آیدتخون صراحی بیش ران تا نور در جان آیدت

ز آن سوی کوه است آفتاب از بوی می مست و خراباز سر برآرد نیم خواب افتان و خیزان آیدت

در بزم عیش افروختن کوه از سماع آموختنهمچون سپند از سوختن در رقص و افغان آیدت

چون رطل‌ها رانی گران خیل نشاط از هر کرانهمچون خیال دلبران ناخوانده مهمان آیدت

دل بر سر خوان طرب چون مرغ فردوسی طلبیک نیمه گویا ای عجب یک نیمه بریان آیدت

هست این زمین را نه به نو کاس کریمان آرزویک جرعه کن در کار او آخر چه نقصان آیدت

چون جرعه‌ها رانی گران باری بهش باش آن زمانکز زیر خاک دوستان آواز عطشان آیدت

آن نازنینان زیر خاک افکندهٔ چرخ‌اند پاکای بس که نالی دردناک ار یاد ایشان آیدت

گر داد آزادی دهی قد خم کنی در خم جهیور پی ز خود بیرون نهی آتش گلستان آیدت

چون از نیازت بوی نه، کعبه پرستی روی نهچون آبت اندر جوی نه، پل کردن آسان آیدت

تا زهد تو زرق است بس، بر کفر داری دست رسمی گیر و صافی کن نفس، تا کفر ایمان آیدت

بگذار زهد بی‌نمک، هل تا فرود آید فلکهر رخنه کید یک به یک، بر طاق ویران آیدت

بر یاد خاقان کبیر ار می خوری جان بخشدتبل کان شه اقلیم گر، اقلیم توران بخشدت

مجلس پری خانه شمر، بزم سلیمان بین در اودر صفه‌ها بستان نگر، صف‌های مرغان بین در او

کام قنینه خون فشان چون اشک داود از نشانمرغ صراحی جان کنان داودی الحان بین در او

گر فاسقان را از گنه در باغ رضوان نیست رهدر روی ساقی کن نگه صد باغ رضوان بین در او

ور بت پرستان را به جان ندهند در کعبه امانکوی بتان را کعبه دان، زمزم خمستان بین در او

چون شد هوا سنجاب‌گون، گیتی فنک دارد کنوندر طارم آتش کن فزون روباه خزران بین در او

شکل تنوره چون قفس طاوس و زاغش هم‌نفسچون ذروهٔ افلاک بس مریخ و کیوان بین در او

خیک است شش پستان زنی رومی دل زنگی تنیمریم صفت آبستنی عیسی دهقان بین در او

چون نیش چوبین را کنون رگ‌های زرین شد زبونخیز از رگ خم ریز خون قوت رگ جان بین در او

بربط، تنی بی‌جان نگر، موزون به چار ارکان نگرهر هشت رگ میزان نگر، زهره به میزان بین در او

نالان رباب از بس‌زدن هم کفچه سر هم کاسه تنچو بین خرش زرین رسن بس تنگ میدان بین در او

چنگ است عریان وش سرش صدرهٔ بریشم در برشبسته پلاسین میزرش، زانوش پنهان بین در او

نایست چون طفل حبش ده دایگانش ترک وشنه چشم دارد شوخ و خوش، صد چشم حیران بین در او

دف را خم چوگان شه با صورت ایوان شههم‌چون شکارستان شه اجناس حیوان بین در او

کیخسرو آرش کمان، شاه جهانبان چون پدراسکندر آتش سنان خضر نهان دان چون پدر

شرطی کز اول داشتی با عشق خوبان تازه کنبا یوسفان گرگ آشتی پیش آر و پیمان تازه کن

ای عاشق جان بر میان، با دوست نه جان در میاننقش زر سودائیان از مهر سلطان تازه کن

ساقی فریب آمیز بین مطرب نشاط انگیز بینبازار می زان تیز بین مرسوم جان زان تازه کن

ز انگشت ساقی خون رز بستان وز آن انگشت مزبر زاهدان انگشت گز، با شاهدان جان تازه کن

در پهلوی خم پشت خم بنشین و دریاکش بدمبرچین به مژگان جرعه هم از خاک مژگان تازه کن

می‌ساز تسکین هر زمان عید طرب بین هر زماناز گاو سیمین هر زمان خون ریز و قربان تازه کن

خوش عطسهٔ روز است می، ریحان نوروز است میدر شب افروز است می، زان در شبستان تازه کن

این گنبد نارنج گون بازیچه دارد ز اندرونز آه سحرگاهش کنون رو سنگ‌باران تازه کن

از صور آه اخترشکن، طاق فلک‌ها درشکنبند طبایع برشکن هر چار طوفان تازه کن

خاقانیا سگ‌جان شدی، کانده کش جانان شدیدر عشق سر دیوان شدی، نامت به دیوان تازه کن

عشق آتشی کابت ربود از عشق نگریزی چه سودآن دل که در بغداد بود اکنون به شروان تازه کن

چون جام گیری داد ده، می تا خط بغداد دهبغداد ما را یاد ده سودای خوبان تازه کن

بغداد باغ است از مثل بل باغ رضوان گفتمشروزی به بغداد این مثل در وصف خوبان گفتمش

تا بر کنار دجله دوش آن آفت جان دیده‌اماز خون کنارم دجله شد تا خود چرا آن دیده‌ام

سروی ز بستان ارم، شمع شبستان حرمرویش گلستان عجم کویش دلستان دیده‌ام

بغداد جان‌ها روی او، طرار دل‌ها موی اودل دل کنان در کوی او چون خود فراوان دیده‌ام

باشد به بغداد اندرون طرار پنهان از فسوندر زلف طرارش کنون بغداد پنهان دیده‌ام

دجله ز زلفش مشک دم زلفش چو دال دجله خمنازک تنش چون دجله هم کش کش خرامان دیده‌ام

آمیخته مه با قصب، انگیخته طوق از غببدستارچه بسته ز شب بر ماه تابان دیده‌ام

افتاده چون اشک منش نور غبب بر دامنشزان نور سیمین گردنش زرین گریبان دیده‌ام

زلفش چلیپا خم شده لعلش مسیحا دم شدهزلف و لبش باهم شده ظلمات و حیوان دیده‌ام

جان از تنش تیمار کش چون چشم او بیمار و خوشدل چون دهانش پسته‌وش خونین و خندان دیده‌ام

او سرگران با گردنان من در پیش بر سر زناندلها دوان دندان‌کنان دامن به دندان دیده‌ام

تیز است چون بازار او، عاجز شدم در کار اوجان در خط دلدار او مدهوش و حیران دیده‌ام

زلفش بسان زنگیان درهم شده بر هر کرانبر عارضش بازی‌کنان افتان و خیزان دیده‌ام

دجله ز تف آه خود کردم تیمم‌گاه خودبغداد را در راه خود از دیده طوفان دیده‌ام

خاقانیا جان برفشان در من یزید عاشقانکان گوهر ار بخری به جان ارزد که ارزان دیده‌ام

چون عزم داری راه را چون دل دهی دل‌خواه رافرمان شروان شاه را بر جان نگهبان دیده‌ام

فردوس مجلس داوری کارواح دربان زیبدشاجرام مرکب صفدری کافلاک میدان زیبدش

نی نی ز خوبان غافلم در کار ایشان نیستمآزاد کرد همتم در بند خوبان نیستم

خود کوی سودا نسپرم خود روی زیبا ننگرمبر دام خوبان نگذرم چون مرغ ایشان نیستم

یاد بتان تا کی کنم، فرش هوس را طی کنماین اسب چوبین پی کنم چون مرد میدان نیستم

شیدای هر مهوش نیم، جویای هر دلکش نیمپروانهٔ آتش نیم، مرغ سلیمان نیستم

بس نقب کافکندم نهان بر حقهٔ لعل بتانصبح خرد چون شد عیان نقاب پنهان نیستم

ساقی غم را ز اندرون چون سوخته بیدم کنونتا چند بارم اشک خون گر رواق افشان نیستم

هستم به چشم دوستان هستی که پیدا نیست آنبهر چه هستم بی‌نشان، گر وصل جانان نیستم

گر کس بود سگ‌جان منم این چرخ سگ‌دل دشمنمتا کی زید زرین تنم گر آهنین جان نیستم

جستم سراپای جهان شیب و فراز آسمانگر هیچ اهلی در جهان، دیدم مسلمان نیستم

مانم به خاک کم بها، لب تشنهٔ آب وفاکز جرعهٔ هیچ آشنا آلوده دامان نیستم

برد آبرویم آرزو، ایمه کدام آب و چه روروی از کجا و آب کو، خود در غم آن نیستم

سلطان برنائی مگر بهر سواری شد بدرتا کی پیاده بر اثر پویم که سگبان نیستم

هرکس به قدر کام خود جوید به دیوان نام خودمن باز جستم نام خود در هیچ دیوان نیستم

آتش ز من بنهفت دم گر زند خوانم دید کممصحف ز من بگریخت هم کز اهل ایمان نیستم

نه، کعبه را محرم نیم، مرد کنیسه هم نیمنه، بابت زمزم نیم، مرد خمستان نیستم

گر کعبه می‌دانی نیم ور دیر می‌خوانی نیممشغول خاقانی نیم، مقبول خاقان نیستم

یاد جلال الدین کنم تا سنگ حیوان گرددمخاک درش بالین کنم تا چوب ثعبان گرددم

گردون علم برخوانمش انجم سپه ران بینمشطاس از مه نو دانمش پرچم ز کیوان بینمش

ضرغام زهره گوهرش، بهرام دهره لشکرشبینام بهره ز اخترش فتحی که توران بینمش

نپسندم از خود اینقدر کز دولت او ما حضرزیر نگین و خطبه در بلغار و خزران بینمش

خواهم ز بخت یک دلش، در عرش بینم منزلشزرادخانه بابلش مر بط خراسان بینمش

لفظم کند گوهرفشان کز فتح شه یابم نشانچون گردن گردن‌کشان در طوق فرمان بینمش

چون کاسهٔ یوزش جهان حلقه به گوش آمد چنانکو تاج شیر سیستان نعلین سگبان بینمش

نعلی که افکند ادهمش شمشیر سازد رستمشمومی که گیرد خاتمش حرز سلیمان بینمش

اسبی کبود است آسمان هرای زرین اخترانباشد به نام اخستان داعی که بر ران بینمش

چون با رضا گردد قرین جبریل بینم بر زمینور در فلک بیند بکین هر چار طوفان بینمش

از بس که لب‌های سران بوسد سم اسبش عیانچون جویم از نعلش نشان مسمار مرجان بینمش

انجم بریزند از حسد جان‌ها گریزند از جسدکاید چو شمس اندر اسد وز چرخ میدان بینمش

آن پیل مست انگیخته وز دست شست آمیختهبا بحر دست آمیخته تمساح پیچان بینمش

جوزا لگام مرکبش وز گرد قلب عقربشروی آفتاب و تن شبش دم جو ز هر سان بینمش

خورشید چون مولای او بوسه زند بر پای اوهر صبح از سودای او بر خاک غلطان بینمش

گویم که باد چرخ زین زیر سلیمان می‌روددر موکب روح‌الامین دیوی پری‌سان می‌رود

امید عدلش ملک را چون عقل در جان پروردخورشید فضلش خلق را چون لعل در کان پرورد

خلقش که گل را برد آب از تابش رای صوابآن گل‌شکردان کافتاب اندر صفاهان پرورد

اقبال او خزران ستان با عدل شد هم‌داستانپیل آرد از هندوستان آنگه به خزران پرورد

بستان دولت کشورش در دست صلت گسترششمشیر صولت پرورش ابری که بستان پرورد

جنت گهر بر تیغ او دوزخ شرر در تیغ اوگوئی به گوهر تیغ عقل است کیمان پرورد

در مکتب مردیش دان از لوح شادی عشر خوانهر طفل دولت کاسمان در مهد دوران پرورد

خود نیست دولت را گزیر از مهر خاقان کبیرآری مبارز بارگیر از بهر میدان پرورد

شاه جهان مهدی ظفر، یعنی شبان دادگرایام دجال دگر، گرگ ستم زان پرورد

ایام بدعهدی کند امروز ناگه دی کندکار هدی مهدی کند دجال طغیان پرورد

خصمش به اصل است از بشر شیطانش پرورده بشرهم خوی سگ باشد بتر شیری که سگبان پرورد

فرش چو خور مهتاب را اراست باب الباب راچون درسه ظلمت آب را انوار یزدان پرورد

آن را که شر سرکش کند ظلمش ز آب آتش کندنه ظلم دل‌ها خوش کند نه کرم دندان پرورد

چوپان سپهر و رم سپه، فحل رم است اقبال شهکز بهر رم دارد نگه فحلی که چوپان پرورد

دولت برآرد داد او، چون خلد کایمان بردهدراحت قزاید یاد او چون شکر کاحسان بردهد

شاه اولین مهدی است خود ثانی سلیمان باد همانسش به خدمت نامزد جنش به فرمان باد هم

گردون غلام است از خطر خورشید جام است از گهرکیوان حسام است از ظفر بهرام پیکان باد هم

دین روشن ایام است ازو، دولت نکونام است ازوملکت به اندام است ازو، ملت به سامان باد هم

بزمش چو روضه است از لطف، صحنش چو سدره است از کنفصدرش چو کعبه است از شرف حکمش چو فرمان باد هم

نور است بخت روشنش، سر در گریبان تنشچون سایه اندر دامنش، پیوسته دامان باد هم

جام و کفش چو بنگری هست آفتاب و مشتریجام آینه است اسکندری می آب حیوان باد هم

شمشیر ضرغام افکنش هردم به خون دشمنشچون ابر گرید بر تنش در گریه خندان باد هم

شمشیر خصم از بخت بد، بسته زبانی بود و خودچون آینه زنگار زد چون شانه دندان باد هم

عزمش همه بال است و پر بزمش همه فال است و فربذلش همه مال است و زر فضلش همه جان بادهم

از رفتن مهد شرف خزران شود رضوان کنفبس شاد بخت است آن طرف شادی شروان باد هم

نوروز عذرائی است کش چون دولت شه روح وشحالش چو جنت هست خوش فالش چو قرآن باد هم

پیش ملک ز اقبال نو، نوروزی آرد سال نوگیرد ز دولت فال نو صد سال ازین‌سان باد هم

بادش سعادت دستیار، ارواح قدسی دوستداراجرام علوی پیش‌کار، ایزد نگهبان باد هم

مدحش مرا تلقین کند الهام یزدان هر نفسدر هر دعا آمین کند ادریس و رضوان هر نفس