بخش ۱۰ - فی معرفة العجب و الکبر و الحرص

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)۱۳ بیت

یک صفت عجب آمد این اماره رابوالعجب عفریت مردم خواره را

عجب چبود؟آنکه نفس شوم کیدخویشتن فایق نهد بر عمر و زید

وز خود اندر خویشتن دارد نظرزان سبب کز مرگ باشد بی خبر

عجب را جنبش ز امداد هواستمرد معجب دشمن خاص خداست

زین صفت آمد تکبر در وجودهم چنان کز آتش سوزنده دود

عجب در باطن بود مخفی ازانکبر ظاهر میک ند بر مردمان

کبر باشد فوقیت بر دیگریهر کراکین وصف شد، باشد خری

وصف کبر آخر پلنگان را بوداین صفت حاشا که انسان را بود

ای پلنگ خسته کرده جسم و جاناز کمیز موش خاسر باش،هان!

چون پلنگت خسته کرد،ای خرده دانبر تو شاشد موش میشوم آن زمان

خود کمیز موش نبود جز حسدیاد دار این نکته گرداری خرد

از تکبر حرص شوم آید پدیدحرص در معنی بود موش پلید

جان نخواهی بردن،ای بس ناتمامگر همه شیر ژیانی، والسلام

خلاصه

هوش مصنوعی: این متن به موضوع عجب، تکبر و حرص پرداخته و به بررسی عواقب منفی این صفات می‌پردازد. شاعر می‌گوید که عجب و تکبر به نوعی عفریت هستند که انسان‌ها را به خودخواهی و خودبزرگ‌بینی دچار می‌کنند. عجب به پیش خود نگریستن و نادیده گرفتن مرگ اشاره دارد، در حالی که تکبر مانند دودی است که از آتش سوزنده ناشی می‌شود و در باطن انسان‌ها پنهان است. شاعر همچنین به کبر اشاره می‌کند که به معنای برتری بر دیگران است و می‌گوید این صفت در باطن وجود دارد ولی در ظاهر غیرقابل مشاهده است. او با تمثیل پلنگ و موش نشان می‌دهد که انسان‌ها باید از حسادت و حرص دوری کنند، زیرا این صفات فقط موجب نفرت و دردسر خواهند شد. در نهایت، می‌گوید که انسان باید از این صفات ناسازگار فاصله گیرد و به جای آن به سوی صفات نیکو حرکت کند.