(۱) حکایت آن مرد که در بادیه تجرید می‬کرد

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)۱۸ بیت

بزرگی بود از اصحاب توحیدکه شد در بادیه عمری بتجرید

نه با خود دلو و ابریق و رسن داشتنه آب و زادِ ره با خویشتن داشت

بآخر در ره آمد چون غریباننهاده پارهٔ نان در گریبان

گهی بوئیدی آن نان گه گرفتیگهی چون عاجزان لختی بخفتی

یکی گفتش که چون بودت چنین زیستچنین بیچاره چون گشتی سبب چیست

ببوی پارهٔ نان هر زمان توچنین چون گشتی آخر آنچنان تو

چنین گفت او کزان شیوه بدردمکفارت می‌کنم آنرا که کردم

که چون تجریدِ من پندار بودستغرور و غفلتم بسیار بودست

ز من آن جمله دعوی بود دعویکنون چون ذرّهٔ در تافت معنی

مرا داد از غرور خویش توبهکنون هر ساعت افزون بیش توبه

برون حق بچیزی زنده بودنکجا باشد دلیل بنده بودن

به چیزی دونِ حق گر زنده باشیبقطع آن چیز را تو بنده باشی

بموئی گر ترا پیوند باشدهنوزت قدرِ موئی بند باشد

تو می‌باید که کُل برخیزی از پیشبهر دم می در افزائی تو در خویش

چو می‌دانی که ناکامست مرگتچرا نبوَد بمرگ خویش برگت

نهٔ سر سبزتر از برگ، برخیزبلرز وزرد شو وزهم فرو ریز

بدین دَر گر بخواهی اوفتادنسرافرازیت ازین خواهد گشادن

بدین دَر گر بیفتی چون خرابیچنان خیزی که گردی آفتابی

خلاصه

هوش مصنوعی: این شعر درباره‌ی فردی از اصحاب توحید است که در زندگی خود به تجرید و دوری از مادیات پرداخته است. او در بیابان به سر می‌برد و جز یک تکه نان چیزی ندارد. این فرد که به زندگی سخت و بی‌ماده عادت کرده، با خودکفایی و تکیه بر معنویت به حیات ادامه می‌دهد. یکی از افرادی که او را می‌بیند، از او می‌پرسد که چرا چنین زندگی سختی را انتخاب کرده است. او پاسخ می‌دهد که این زندگی به خاطر غرور و غفلت خود او بوده و اکنون که به عمق معنای زندگی پی برده، در تلاش است تا زهد و توبه را در زندگی‌اش بیشتر کند. او به این نتیجه می‌رسد که انسان باید از وابستگی‌های دنیوی رها شود و تنها به حق و حقیقت توجه کند. این شخص به دیگران می‌آموزد که اگر بخواهند به حقیقت برسند، باید تمام وابستگی‌های مادی را کنار بگذارند و برای زندگی معنوی خود تلاش کنند. زندگی باید بر اساس توبه و ایجاد ارتباط عمیق با حق باشد و انسان باید از هر چیزی که او را به دنیا وابسته می‌کند، فاصله بگیرد. به طور کلی، این شعر بر اهمیت زندگی معنوی و رهایی از زرق و برق دنیوی تأکید دارد.