بخش ۲۸ - خطاب بلبل به طوطی و نصیحت کردن او را بخدمت پیر

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)۱۶ بیت

به طوطی گفت ای مرغ شکرخوارتو هرگز بودهٔ با من جگرخوار

فصاحت می‌فروشی بی ملاحتملاحت باید آنگه بس فصاحت

تو را گر طبع زیرک یار دیدندبه قهر از صحبت یاران بریدند

چو استاد سخن بگشاد چشمتبروی آینه افتاد چشمت

تو در آیینهٔ روی خویش دیدیتو پنداری سخن از خود شنیدی

تو در آیینه دیدی روی خود رانداری دیدهٔ عقل و خرد را

دریغا بر سر باطل بماندیز استاد سخن غافل بماندی

منه این آینه زین بیشتر پیشرخ استاد را ز آیینهٔ خویش

تو این آیینه را گر باز دانیبه روی آینه کی باز مانی

اگر در آینه آتش به بینیهم آیین خود آیینی به بینی

طلب کن خویش را ز آیینه بیرونقفس بشکن بپر بر اوج گردون

مشو مغرور این نطق مزورمکن خود را بنادانی هنرور

بسی در کسوت زیبائی خودکه زیبائی چو تو بینند بی حد

به نادانی اگر خود وانمودیگرفتار قفس هرگز نبودی

اگر علم همه عالم بخوانیچو بی عشقی ازو حرفی ندانی

به خود رفتن ره نادیده جهلستبه ره رفتن براه رفته سهلست

خلاصه

هوش مصنوعی: این شعر به طوطی (مرغ شکرخوار) می‌گوید که تو هرگز با من، که جگرخوار هستم، نبوده‌ای. فصاحت و زیبا سخن گفتن بدون ملاحت (زیبایی و جذابیت) بی‌فایده است. اگرچه ممکن است تو با طبع زیرک دیده شده باشی، اما این باعث می‌شود که از صحبت با دوستانت دور شوی. وقتی استاد سخن حقیقت را برایت روشن کند، متوجه می‌شوی که تنها به تصویر خود در آینه می‌نگری و عاقلانه نمی‌نگری. شاعر می‌گوید افسوس که تو به باطل چسبیده‌ای و از استاد غافلی. او به طوطی توصیه می‌کند که آینه را کنار بگذارد و به حقیقت استاد نگاه کند. طوطی نباید مغرور شود و باید از نطق خودمان احساس نکند که هنرمند است. زیبایی ظاهری بی‌حد در دیگران ممکن است وجود داشته باشد، اما بدون علم و عشق به حقیقت، تو هرگز نمی‌توانی از قفس نادانی رهایی یابی. اگرچه می‌توانی علم بخوانی، اما بدون عشق، هیچ نمی‌دانی. پس رفتن به سمت آگاهی و حقیقت آسان‌تر از نادیده گرفتن آن است.