شمارهٔ ۸۹ - در توحید و چگونگی خلقت جهان و انسان

جهان را هم جهان بانی است، پیدابین و پنهان دانکه زیر گنبد نیلی، پدید آورد چار ارکان

یکی چون عود پرورده، دویم کافور حل کردهسیم سیماب گون پرده، چهارم لاله گون مرجان

جهانی را به یک امر، دو حرفی در وجود آوردز نیروی چهار اسباب، زیر گنبد گردان

یکی زان گوهر قابل، دویم زان قوت فاعلسیم زان حاجب سایل، چهارم صورت الوان

ده و دو پیک را دایم، رفاقت داده در یک رهاز ایشان چار نیکو کار و باقی رند بی سامان

یکی کرّ نیوشنده، دویم عریان پوشندهسیم محرور جوشنده، چهارم سابق الاقران

همیدون دارد آبادان ده و دو خانه بر کوهیکه هشتش منزل نخس است و چارش منزل احسان

یکی را گاو فربه تن، دویم را آلت سختنسیم را چرخ تیرافکن چهارم مشرع الحیتان

سپاهی سیصد و شصت و شش اندر خطه دایمدو تعدیل و دو تغیر اند اندر لشکر ایشان

یکی تلقین بلبل را دویم آرایش گل راسیم خون ریزش مل را چهارم خفتن کیهان

دو معمار توانا را، دلالت کرده تا دارنداساس خطه سفلی بچار اخلاط آبادان

یکی تری گریزنده، دویم سردی پذیرندهسیم خشکی است، گیرنده چهارم کرم افروزان

ریاست داده چار آزاده را، بر عالم و آدمکه هریک راست بر ربعی، بوجه مصلحت فرمان

یکی مغزتر شسته، دوم خوش کوشتی رستهسیم خون پاره ئی، بسته چهارم پوستکی بریان

بدین چار او نه، هریک را معین کرده تا دارندنبرد، افروز شاهی را بخوان خویشتن مهمان

یکی دستور گوینده دویم سلطان جویندهسیم معمار روینده چهارم نسل را دهقان

دسیس و گرمی و سردی بساط افکنده در قالببر او به نشسته چار انباز زاو هریک بدیگرسان

یکی نفاخه ی پر دم، دوم آئینه ی پر نمسیم بادافکن خرم، چهارم حقه ی مرجان

ممیز رای و دستوری نهاده صدر بر بالاچهار ارکان فاضل را به پیش در گه دیوان

یکی زان مشرفی متقن دویم مستوفی صاینسیم دارنده ی خازن چهارم ناظر دیان

برای هضم اول در بدن کاریگر آوردهمرتب چارجنس اندردو رسته سی ودو دندان

یکی ساز گزیدن را دویم کز بریدن راسیم برتر گزیدن را چهارم آسیای نان

برای هضم ثانی کرده در یک طبخ گه مسکنبامرش چار استاد سبک دست صناعت دان

یکی هیزم کش دوزخ، دوم کاریگر مطبخسیم دارنده بر رخ، چهارم ثفل ریز خوان

ولیکن هضم ثالث را، چهار اصناف روزی خورکجا مشغول کرد ستند، هر یک را بدیگرسان

یکی جنبندگان تر، دویم خسبندگان برسیم سکان صفرا خور چهارم دردی آشامان

چهار آلت فراهم بسته بنای مهندس راکزو معمور میگردد در و دیوار هر جسمان

یکی مصاص راوق کش دویم اثقال را، مفرشسیم دارد مفاصل خوش، چهارم قوت حیوان

سپاس آن داد بخشی را، که ما را رهنمای آمدبآخر موقف اسرار و اول منزل اعلان

کند فخار صنع او، زخاکی مختلط صورتنهد بنای لطف او بر آبی متزج بنیان

چو بار عام را خیزد، جناب کبریای اورود ملک سلیمان همره درویشی سلمان

ز مشرق تا بمغرب، میدواند دست ابداعشهزاران کوی زرین، گردنای زمردی چو کان

به تقدیر از طبیعت، چار شقه چادری بافدکزو در صفه صورت، شود شه زاده عریان

دو قرن رومی و زنگی، عنان در پاردم بستهبکرد قبه ازرق همی یابند از او جولان

زقطره مهره ئی آرد، بحار از رقعه ی رحمتز جمری گوهری سازد و ز دخانی پهنه ی میدان

زند بر هفت جدول مسطری یک خط خوش قامتکه سر بروی نهد آن هشتگانه از بن دندان

تپش بخش است و تابش ده چنان خورشید فضل اوکه درکه پایه ی هرجان، نهد عرقی بدیگر سان

قبولش گر همی سر در، اثیر خسته جنباندفلک گوید بنامیزد، زهی تمکین زهی امکان

نه هرکس لفظی آراید، زهر لفظی سخن زایدسخنگو آنچنان باید که داند قشر و لُب آن

شعاری دان جهان دیبا، کزین نقش من او بینابر آن دیباچه زیبا، کزین نقش من او بنیان

دماغم درج گوهر شد، ضمیرم دست آزر شدزشعرم سحر مظهر شد منم بر ساحران سلطان

بیانم دختر بکر است و گویائی بر او حجلهزبانم یوسف فکر است و خاموشی بر او زندان

ز چندین یوسفان گر راست میخواهی چو یعقوبمنشسته، روی در دیوار محنت خانه ی احزان

جل زربفت می پوشد، زمانه خر بطانی راکه عاقل نوع ایشان را چو بیند بر نهدپالان

بمرگ مردمی، گر هیچ انسانیتی داریچون انسان العیون زین پس سیه پوشی کن، ای انسان

گذر کن بر خرابات ارنه، دُرد امتحان میکشکه در خم خانه ی دوران، می افتادست بی پایان