شمارهٔ ۲۴ - چند قطعه ای که مرحوم ادیب الممالک درباره چین و منچوری و روس و ژاپن در مجله ادب سال سوم ۱۳۲۲ه.ق و ۲۵ آوریل ۱۹۰۴ درج کرده است

وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)قافیه: رد۷ بیت

دور باد از من و یارانم خونریز نبردکه تنم از آن به شکنج است و دلم پر غم و درد

خاک را سرخ ز خون پسرانم کردنددخترانم را رخساره ز دهشت شده زرد

این چه نغمه است کز او ناله کند پیر و جوانوین چه بانگ است که از وی بخروشد زن و مرد

توپهاشان همه خاراشکن و قلعه شکافاسبهاشان همه دریا سپر و کوه نورد

از چه بر گردن ما بار نمایند ملوکهمه آداب خود و شیوه خود فردا فرد

گرد بی تربیتی بسترد از چهره ی ماگر تواند کسی از بحر برانگیزد گرد

شمع مشرق نشود ز آتش غربی روشنگو بکوبند همی تا دم صور آهن سرد

خلاصه

هوش مصنوعی: این شعر به جنگ و خشونت می‌پردازد و احساسات ناتوانی و اندوه شاعر را بیان می‌کند. شاعر از خونریزی و درد ناشی از نبرد می‌گوید و به وضعیت فاجعه‌بار زنان و کودکان اشاره می‌کند. او از ناله‌ها و فریادهای پیر و جوان، و از سلاح‌ها و ابزار جنگی عبا می‌کند. همچنین به انتقاد از سلطنت‌ها و قدرت‌ها می‌پردازد که بار سنگینی بر دوش مردم گذاشته‌اند. در نهایت، او به ناامیدی از تغییر شرایط پرداخته و می‌گوید که حتی با تلاش هم نمی‌توانند از این وضعیت رهایی یابند.