بخش ۴۴ - تفصیل العلل و هی خمسون نوعا
نبض و قاروره و رسوب و عللداخل و خارج و فساد و خلل
گر تو پرسی ز حدّ طب که چه چیزچون توان کرد اندر آن تمییز
علّت سکته و حریف و دسمسبب و دفع آن ز بیش و ز کم
انبساط انقباض و حمیّاتعطش و جوع با صداع و صفات
حال نسیان و حمق و استرخافالج و لقوه و فساد و وبا
خدر و رعشه و ربو و کُزازریه و انتصاب و ذرب و براز
حال سرسام و علت برسامنزله خانوق با سعال و زُکام
گر بپرسی تو از عطاس و ز سلکز مداواش رنجه گردد دل
از تمطی و اختلاج بدنخفقان و فواق و سستی تن
هیضه و تخمه و زحیر و نهوعاصل این چند و باز چند فروع
باد قولنج و باد ایلاوسیرقان و برص جذام و نقوس
نقرس پایبند و عِرق نسافتق و دیگر قروة الامعا
گر سؤالی کنی از این پنجاهچه شنوی جمله نیستند آگاه
حدّ این هریک ار بگویم منگردد از نکتهها دراز سخن
اندکی باز گویمت بشنوباز نگرفتهام سخن به گرو