قصیدهٔ شمارهٔ ۳۱ - در ستایش جلالالدین محمد اکبر پادشاه فرماید
چو از جوزا برون تازد تکاور خسرو خاورتف نعلش برآرد دود ازین دریای پهناور
فتد در معدنیان آتشی کز گرمی آهنزره سازی کند آسانتر از داود آهنگر
گر افتد مرغی از تاب هوا در آتش سوزانپی دفع حرارت تنگ گیرد شعله را در بر
سمندر گر برون آید ز آتش دوزخی بیندکه تا برگردد از تف هوا در گیردش پیکر
گنهکاران سمندر سان به آتش در روند آساننسیمی گر ازین گرما وزد بر عرصهٔ محشر
یخ اندر زیر و آتش بر زبر یابند بالینهبه تخت اخگر و تخت هوا از عجز خاکستر
به جز سطح معقر آن هم از نزدیکی آتشنماند هیچ جز وی مضحل ناگشته از مجمر
به نوعی مایعات بیضه گردد صلب از گرمیکه هرچندش به جوشانی شود صلبیتش کمتر
نظیر این هوا ظاهر شود اما به شرط آنکه در هر ذره از اجزاش باشد دوزخی مضمر
بود در شدت حدت مساوی هر دو را مدتازین گرما اگر یخ در گدازید و اگر مرمر
شود نقش حجر زایل ولی از حفظ یزدانینگردد زایل از زر سکهٔ شاه جهان پرور
محیط مرکز دوران طراز سکهٔ شاهیکه میگردند گوئی گرد نامش سکهها بر زر
جهان سالار اعظم حارس محروسهٔ عالمقوام طینت آدم دلیل قدرت داور
جلالالدین محمد اکبر آن خاقان جم فرمانحفیظ عالم امکان عزیز خالق اکبر
جهانبانی که گر طالب شود دربسته ملکی رافلک صد عالم در بسته را به روی گشاید در
سلیمانی که گر خواهد صبا را ز یرران خودتکاسف کرده سازد جای یک زین پشت پهناور
قدر امری که گر در قطرهٔ عظم او دمد بادیکند در شش جهت هفت آسمان را از تخلخل تر
نظیر شام اجلاسش بساط صبح نورانیعدیل روز اقبالش شب معراج پیغمبر
به یک احسان کند از روی همت کار صد حاتمبه یک سائل دهد در روز بخشش باج صد کشور
برد باد از شکوه صعوهٔ او شوکت عنقاشود آب از هراس روبه او زهره قصور
زند گر بر زمین رمح دو سر از زورمندیهارود از ناف گاو و سینهٔ ماهی برون یکسر
صفآرای یزک داران خیلش خسرو خاقانپرستار کشک داران قصرش کسری و قیصر
هنوز اندر دغانا گشته گرد آلود میآردبه جنبش بهر گرد افشاندنش روحالامین شهپر
به یک هی بر درد از هم اگر هفتاد صف بینددر آن مرد آزما میدان و چون حیدر شود صفدر
نچربد یک سر مو راست بر چپ ز اقتدار اوکند چون در کشش تقسیم ترک تارک و مغفر
اگر جنبد ز جا باد قیامت جنبش قهرشتزلزل بشکند نه کشتی افلاک را لنگر
سم گاو زمین یابد خبر از زور بازویشزند چون بر سر شیر فلک گر ز جبل پیکر
اگر راند به خاور خیل زور آور شود صدجاخلل از غلظت گرد سپه در سد اسکندر
به عزم کبریا با خسروان گر سنجدش دروانز دیوار آید آواز هوالاعظم هوالاکبر
زهی شاه بزرگ القاب کادنی بندگانت رابه خدمت نیز اعظم نویسد ذرهٔ احقر
اگر خواهی ز دوران رفع ظلمت در رسد فرمانکه در ظلمات از هر ذره خورشیدی برآرد سر
و گر تاریک خواهی دهر را چون روز خصم خودبه جای مشعل بیضا برآید دود از خاور
بروز باد اگر خواهی روان جسم جمادی راجبل را چون حمل در جنبش آرد جنبش صرصر
به جیب جوشن جیشت سراغ مثل اسب خوددر و دروازه کنکان زند هنگامهٔ محشر
وجودنازکت رونق ده بازار حلاجیهراس نیزهات غارتگر دکان جوشن گر
ز تاب شعلهٔ رمحت درخت فتنه بار افکنز آب چشمه تیغت نهال فتح بارآور
در آن عالم که میگنجد شکوهٔ کبریای توزمین و آسمان دیگر است و وسعت دیگر
سرایت گر کند در عالم استغنای ذات تورضیع از خشک لب سیر و نگیرد شیر از مادر
اگر تبدیل طبع آب و خاک اندر خیال آریبجنبد کشتی اندر بحر چون صرصر دود دربر
وگر حفظت به حال خویشتن خواهد طبایع راکبود از سیلی سرما نگردد چهرهٔ اخگر
خورد گر بر زمین و آسمان زور تلاش توزمین را بگسلد لنگر فلک را بشکند محور
ز مصباحی که خواهی کلبهٔ احباب از آن روشننخیزد دود تا محشر چه قندیل مه انور
وزان آتش که خواهی تیره از وی خانهٔ اعداتولد یابد از هر یک شرر صد تودهٔ خاکستر
شها مشتاق خاک هند ایرانی غلام توکه از توران بر او بار است محنتهای زور آور
اگر میداشت تا غایت شفیعی کز رحیق اوکند پر ساقیان بزم شاهنشاه را ساغر
درین ملک از خرابیها نمیدیدند چون دریالبش خشک و کفش خالی و آهش سرد و چشمش تر
به این بعد مسافت چشم آن دارد که خسرو راز مدحت گستری گردد به قرب معنوی چاکر
که چون مرغان بیبال و پر از بار دل ویرانز ایران نیستش جنبش میسر گرد برآرد پر
در اقطار جهان تا ز اقتضای گردش دورانبه نوبت بر سر شاهان نهد ظل هما افسر
نهد بر سر یکایک مستعدان خلافت راکلاه پادشاهی سایهٔ شاه همایون فر
تو بر روی زمینی آن بلند اقبال کز گردونرسد در روز هیجا به هر عون عسکرت لشگر
نهد یک دم به نظم این غزل سمع همایون راکه هست از مخزن پرگوهرش کوچکترین گوهر
بگو ای نامهبر به یار کای منظور خوش منظرملایم خوی زیبا روی مشگین موی سیمین بر