گنج

مثنوی

۱ بیت

در جواب مولوی که گفته:

پای استدلالیان چوبین بودپای چوبین سخت بی تمکین بود

می‌فرماید:

ای که گفتی پای چوبین شد دلیلورنه بودی فخر رازی بی دلیل

فخر رازی نیست جز مرد شکوکگر تو مردی ازنصیر الدین بکوک

هست در تحقیق برهان اوستادداده خاک خرمن شبهت به باد

فرق ناکرده میان عقل و وهمطعنه بر برهان مزن ای کج به فهم

در کتاب حق الولالباب بینوان تدبر را که کرده است آفرین

چیست آن جز مسلک عقل مصونگر نداری هستی از لایعقلون

خار شبهت نیست جزدر راه وهمدر خرد بد ظن مشو ای کور فهم

از هیولا وهم ها را پا کج استکج نظر پندارد این ره اعوج است

ز آهن تثبیت فیاض مبینپای استدلال کردم آهنین

پای برهان آهنین خواهی به راهاز صراط المستقیم ما بخواه

پای استدلال خواهی آهنیننحن ثبتناه فی الافق المبین

کرده ام از ابر خالص ده قبستا که شد عقل مضاعف مقتبس

عقل و روح وجان به هم بگداختمتا کتاب ده قبس پرداختم

نسخه کردش فیض فیاض حکیمتاشفا یابد از و عقل سقیم

در کتاب ده قبس بین صبح و شامعالم انوار عقلی و السلام

گرنه موش وهم در انبار ماستگندم تحصیل چل ساله کجاست

دفع شر موش وهم از هوش کنپس در انبار عقل از گوش کن

خلاصه

هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به نقد استدلال و ذهنیت کسانی می‌پردازد که به ظواهر وابسته‌اند و از فهم عمیق‌تر عاجزند. او می‌گوید که استدلالی که بر پایه‌ی عقل و فهم درست نباشد، مانند پای چوبین است که نمی‌تواند به راحتی حرکت کند. او به فخر رازی و شکاکیت او اشاره می‌کند و از او می‌خواهد که به نصیر الدین مراجعه کند که در برهان و عقل استاد است. همچنین به تفاوت میان عقل و وهم اشاره کرده و تأکید می‌کند که نباید به ظواهر و شک‌های نادرست توجه کرد. در نهایت، بر اهمیت علم و عقل تأکید می‌کند و می‌گوید که واقعیت‌های عمیق تنها با عقل و فکر صحیح قابل درک است.