بخش ۴۶ - گفتار در تعریف و توصیف شعر و تقسیم آن به دو قسم متقابل که یکی آسایش جانست و دیگری کاهش دل
شعر چه بود نوای مرغ خردشعر چه بود مثال ملک ابد
می شود قدر مرغ ازو روشنکه به گلخن در است یا گلشن
می سراید ز گلشن ملکوتمی کشد زان حریم قوت و قوت
مستمع را ز فتح باب فتوحمی دهد کام جان و راحت روح
یا خود از گلخن هوا و هوسمی زند دم ز دودناک نفس
سامعان را ز ذکر لابه و لاغمحنت خاطر است و رنج دماغ
گر بود لفظ و معنیش با هماین دقیق و لطیف و آن محکم
صیت او راه آسمان گیردنام شاعر هم جهان گیرد
ور بود از طبیعت تاریکمعنی او کثیف و لفظ رکیک
نرود از بروت او بالاپیش ریشش بماند آن کالا
شعر باید چو چشمه سار زلالاز عقود لآل مالامال
نشود آب او حجاب گهربلکه گردد ز آب تازه و تر
نه چو آن چشمه گل آلودهکه در او قعر آب ننموده
نتوانی در او گهر جستنبل کزو دست بایدت شستن
لفظ او تیره معنیش تاریکره به معنی ز لفظ او باریک
تا به فکرت درون نرنجانینکنی فهم آن به آسانی