(۱۲) حکایت سلطان محمود با پیرزن

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)۱۷ بیت

مگر یک روز محمود نکو رویز لشکر اوفتاده بود یک سوی

بره در پیشش آمد پیرزالیعصائی چون الف قدّی چو دالی

یکی انبان بگردن برنهادهکه سوی آسیا می‌شد پیاده

شهش گفتا چو در تو زور و تگ نیستکه در انبان رگست و در تو رگ نیست

بیار انبان چو سر محکم ببستیبه پیش اسبِ من نِه باز رستی

نهاد آن پیرزن انبانش در پیشچو بادی شد روان یک رانش از پیش

چو پیشی یافت اسب شاه ازان زالزبان بگشاد وشه را گفت در حال

که گر با من نه اِستی ای شه امروزنه اِستم با تو من فردا در آن سوز

چو اَبرَش گرم کردی در دویدنکه در گرد تو می نتوان رسیدن

اگر فردا بسی مرکب بتازیتو هم در گردِ من نرسی چه سازی

مکن امروز این تعجیل ای شاهکه تا فردا بهم باشیم در راه

شه از گفتارِ آن زن خون فشان شدعنان برتافت با او هم عنان شد

اگر درس وفا تعلیق داریچو محمودت دهد توفیق یاری

کَرَم اینست و عهد این و وفا ایننکوکاری و تسلیم و رضا این

اگر زین نافه هرگز بوی بردیز نُه چوگانِ گردون گوی بردی

وگر نه اوفتادی در ندامتکه هرگز برنخیزی تا قیامت

تو ای مرد گدا احسان درآموزگدائی از چینن سلطان درآموز

خلاصه

هوش مصنوعی: در این بخش از شعر، داستانی دربارهٔ محمود و یک پیرزن گدا بیان شده است. محمود در حال عبور از لشکرش، با پیرزنی مواجه می‌شود که انبانی بر دوش دارد و به سمت آسیاب می‌رود. پیرزن به محمود می‌گوید که اگر زور و قدرتی در تو نیست، پس باید انبان را به من بدهی تا با توانمندی بیشتری ادامه دهم. او به محمود هشدار می‌دهد که اگر امروز به او کمک نکند، ممکن است فردا هم کمکی از او نبیند. پیرزن که خالی از جود و احسان او را می‌بیند، با بیانی حکیمانه به او یادآوری می‌کند که وفا و کرامت انسانی باید در رفتارها نشان داده شود. محمود از سخنان پیرزن متاثر می‌شود و تصمیم می‌گیرد به او کمک کند. در نتیجه، او از درس وفا و کرامت پیرزن بهره‌برداری می‌کند و به یاد می‌آورد که انسان باید از گدایی و احسان آموخت. به طور کلی، این شعر به موضوع وفا، کرامت انسانی و اهمیت احسان و یاری به دیگران پرداخته است.